Napraat HUMA-café met Harpert Michielsen: “Spinoza is voor mij tot leven gekomen”

Harpert Michielsen dook 17 mei in theater Perdu als nieuwsgierige theatermaker in het leven van Spinoza, in de geschiedenis van Amsterdam en probeerde te achterhalen wat er nu nog zo belangrijk is aan Spinoza. Hij nam ons mee in een wonderlijke ontdekkingstocht door het leven en denken van deze nieuwe Nederlander uit de 17e eeuw. De zaal was stijf uitverkocht, een enthousiaste zaal. 

Spinoza wordt in Nederland omarmd als de ultieme ‘denker des vaderlands’, die in Amsterdam naamgever is van een straat, een standbeeld, een lyceum, een campus, een lezing en meer. Ooit sierde zijn portret het biljet van duizend gulden en de Spinoza-premie is de hoogst mogelijke wetenschappelijke prijs. Kortom Spinoza is onze hoogste waarde. 

Maar wat weten we eigenlijk van hem? Wie was die man en wat is zijn gedachtegoed? Waarom is hij juist nu belangrijk? Hoezo Spinoza? 

In zijn werk Ethica, eigenlijk een ondoordringbaar zelfhulpboek avant-la-lettre, beschrijft Spinoza met wetenschappelijke precisie hoe we het hoogste geluk kunnen bereiken. Maar hij laat ons ook achter met vragen. Wat bedoelt hij nou precies?

De antwoorden van Spinoza kunnen ons richting en troost bieden. Hij weet immers wat het betekent om in isolement te leven; in 1656 werd hij door de Portugees-Israëlitische Gemeente uit de joodse gemeenschap verstoten. Hij leefde, als tweede generatie immigrant, tussen twee culturen en overleefde twee pestepidemieën. Spinoza vond waardigheid en vrijheid in zichzelf. In zijn werk legt hij uit hoe we ons hoofd niet op hol moeten laten brengen door angst en woede, hoe we onszelf kunnen bevrijden van ons streven naar geld, roem en status. Hij vertelt ons hoe we gelukkig kunnen worden door dit juist niet meer na te streven, maar door tolerant, begripvol en tevreden te zijn met het hier en nu.

Na de voorstelling gingen we met Harpert Michielsen en met elkaar in gesprek. Lees hieronder de napraat.

Tekst en spel: Harpert Michielsen
Eindregie: Martijn de Rijk 
Foto: Ben van Duin

Enkele reacties uit de zaal

‘Een fantastisch optreden! Ik wist al veel over Spinoza, maar ben zoveel meer te weten gekomen. Door het verhaal van Harpert Michielsen is Spinoza voor mij tot leven gekomen.’

‘Nooit geweten wat de betekenis van Spinoza was. Ik ben weliswaar begonnen in zijn Ethica, maar begreep er niet veel van. Nu heb ik in één middag veel geleerd, en dat allemaal in zo’n enthousiaste en enthousiasmerende vorm.’

‘De Engelse filosoof Thomas Hobbes is ervan overtuigd dat de mens een duistere en egoïstische natuur heeft. Van hem is de uitspraak: de mens is de mens een wolf. Spinoza vindt dat een ongewenste uitspraak, hij stelt daartegenover dat dat wellicht inadequate kennis is, dat er onvoldoende kennis is. Kennis is geluk, zegt Spinoza. Dat geeft me stof tot nadenken.’

‘Harpert eindigde zijn optreden met een uitspraak van Spinoza die mij hoop en energie geeft: “wees aardig, wees vrolijk en doe goed”, echt een fijne leidraad.’

Tekst en spel: Harpert Michielsen

Harpert heeft een grote liefde en fascinatie voor geschiedenis. Hij maakt intieme voorstellingen over bijzondere Amsterdammers, waar je de straatnaam wel van kent maar geen idee hebt wie ze nou echt zijn. Hij noemt het Stand-up History. Met zijn ervaring als acteur en skills als verteller brengt hij een mix van theater en storytelling. Dit resulteerde onder andere in de voorstelling ‘Hoezo Spinoza?’

Harpert Michielsen speelde bij gezelschappen als De Trust (Theatercompagnie), Het Nationale Toneel, De Warme Winkel, Het Onafhankelijk Toneel, Het Huis van Bourgondië en De Toneelschuur.

Kijk- luister- en leestips

Tip ons voor een film, podcast, of boek over dit onderwerp, of reageer: stuur een mail naar [email protected]. Dank alvast!

Meer inspiratie in Amsterdam? Binnenkort op de agenda: